by Ans Hooft
The sky came falling down. Zo zeggen Chinezen het als er een ramp is gebeurd, en zo voelde het ook voor mij. Mijn ayi heeft me zojuist verteld dat ze teruggaat naar haar hometown, om voor haar pasgeboren kleinkind te zorgen. Na twaalf jaar trouwe dienst was ik hier niet op voorbereid.
In China maken zowel lokale stadsbewoners als expats gebruik van een ayi, die het leven gemakkelijker maakt. Ayi betekent letterlijk tante, en in de praktijk is ze veel meer dan dat. Ze is schoonmaakster, huishoudster, kinderoppas, kok, keukenmanager, fulltime inwonend of parttime haar tijd verdelend over diverse huizen.
Zij komen van het Chinese platteland naar de stad om te werken, en net als andere migrant workers laten ze hun kind(eren) achter bij de grootouders. Als ze genoeg verdienen en niet te ver weg wonen, kunnen ze misschien twee of drie keer per jaar naar de familie. Ze sturen geld naar huis, zodat hun kinderen hopelijk een betere toekomst krijgen.
Volgens een enquête van Jingkids in 2025 werkt 80% van de ayis zonder arbeidscontract. Ongeveer 65% werkt parttime en heeft meerdere adressen. Van de fulltimers is 25% inwonend, zij werken meestal veel meer dan 40 uur per week. Het salaris is niet slecht; voor parttimers ligt het tussen 40 – 60 RMB per uur. Bij een volle werkweek is dat meer dan een geschoolde monteur. Normaal gesproken krijgen ze ook een rode envelop voor Chinees Nieuwjaar (zeg maar een 13e maand) en expats betalen altijd vakanties door. Chinese families kunnen wat krenteriger zijn. Ik herinner me een discussie met een paar Chinese vrouwen, die hun ayi niet betaalden tijdens de maandenlange lockdown. “Ze werkt toch niet?” was het argument.
Mijn ayi lukte het om 6 werkadressen perfect in orde te houden. Ze was altijd vrolijk, efficiënt en slim. Twaalf jaar lang deed ze alles waar ik geen zin in had, zonder zich ook maar één dag ziek te melden. Lekkage in huis? Zij belt de monteur. Stofzuiger kapot? Ze repareert het. Ik doodziek in bed? Ze maakt soep. Ze geeft me commentaar dat ik te mager ben. Ze geeft me een standje dat mijn Chinees nog steeds niet goed is. Ze weet exact welke sokken van wie zijn en waar ze opgeborgen moeten worden. Ze weet dat er een perfectionist in dit huis woont, die zijn overhemden op kleur gerangschikt wil hebben op identieke hangers.
Het is volledig in lijn met de Chinese tradities en verwachtingen dat ze als grootmoeder voor haar kleinkind gaat zorgen. Chinezen gaan relatief vroeg met pensioen. Tot voor kort was dit 50 of 55 jaar voor vrouwen, afhankelijk van de sector. (Sinds dit jaar zal dit overigens in kleine stapjes verhoogd worden naar 58 jaar voor vrouwen en 63 jaar voor mannen.) Dit geeft ruimte voor grootouders om zorgtaken op zich te nemen, zodat beide ouders fulltime kunnen blijven werken. Volgens de Shanghai Municipal Population and Family Planning Commission werden in 2013 maar liefst 90% van de jonge kinderen in Shanghai verzorgd door een grootouder. Als de school uitgaat zie je hier alleen maar opa’s en oma’s.
Mijn ayi heeft haar eigen opvolgster geregeld en komt haar introduceren. Ze lijken sprekend op elkaar; schaterlachend vertellen ze dat ze in hetzelfde dorp in Anhui zijn opgegroeid. Ik hoef me geen zorgen te maken, alles is onder controle, verzekeren ze me.
Als het moment komt dat we afscheid moeten nemen, huilen we allebei dikke tranen. Het zal wel wennen, met de look-a-like opvolgster. Maar nu nog even niet.
Ans Hooft woont al 17 jaar in Shanghai. Ze schreef het boek ‘Lockdown in Shanghai” https://www.boekenbestellen.nl/boek/lockdown-in-shanghai/62959
