Made in China in het Wereldmuseum Amsterdam
door Marilou den Outer
China – fabriek van de wereld. China – als labeltje in je nieuwe trui.
Powned zond onlangs de vierdelige tv-serie ‘Made in China’ uit, waarna toch vooral het beeld blijft hangen van ‘het land van die goedkope rotzooi’. Maar dat is natuurlijk niet het hele verhaal. Dát namelijk is te zien en beleven op de tentoonstelling Made in China, nu in het Wereldmuseum Amsterdam. Die geeft een indrukwekkend beeld van wat de maakcultuur en het ambachtelijk werk in China door de eeuwen heen én vandaag de dag omvat. Bezoekers kunnen een boeiende reis maken door het China van vroeger en nu. Met voorwerpen, verhalen in audio en op videobeeld. QR-codes bij de zaalteksten geven de uitleg in het Chinees. Je kunt op een display zelf Chinese karakters samenstellen en zo iets leren over de opbouw van het schrift, er is wekelijks een korte houtblokdrukworkshop en een rondleiding in het Nederlands, een keer per maand een rondleiding in het Chinees. Rond de expositie is er ook een podcastserie en blogs. Onderaan het artikel staan links en meer praktische informatie.
Brug naar het heden
De expositie was eerder al te zien in Rotterdam en loopt inmiddels al enige tijd in Amsterdam. Dr. Willemijn van Noord, sinoloog en archeoloog, stond aan de wieg van de expositie, al jaren geleden. Toen, als junior conservator China, mocht ze een voorstel schrijven voor een grote China tentoonstelling. Dat zou de eerste zijn in maar liefst 40 jaar. En dat terwijl er meer dan 25.000 objecten met een China connectie in de collecties zijn. Een hele rits instellingen en kenners – sinologen, Nederlanders van Chinese afkomst en vele anderen – werkten mee aan de totstandkoming.
Willemijn: “Een brug slaan naar het heden was van begin af aan de opdracht. Al snel besloten we dat de focus zou liggen op ‘maken’, met China als casestudie. En we wilden met frisse blik aan de slag. Bijvoorbeeld door Chinese perspectieven op kopiëren te tonen, en zo de westerse tweedeling tussen origineel en namaak te ontkrachten”.
De bruggetjes naar het heden lopen als een rode draad door de zalen.
Zo sta je voor een vitrine met lakwerk, een techniek die drieduizend jaar geleden al op hoog niveau stond in China. Maar, tamelijk onopvallend, staat daar ook een klein vaasje van Gan Erke (1955-) uit Anhui. Deze hedendaagse meester lakwerker heeft jarenlang geëxperimenteerd tot het hem uiteindelijk lukte een eeuwenoude methode om met lak het bijzondere ‘neushoornhuid-effect’ te herontdekken. Deze kunst was al in de 19e eeuw verloren gegaan in China.
En zo is er meer. Stenen voor het spel majiang (mahjong) werden van oudsher met de hand gemaakt. Nu is er zover bekend nog één hoogbejaarde handwerksman die dat doet, in Hong Kong. Diens dochter ontwerpt hedendaagse sets met Hongkongs karakter, die haar vader kerft om het erfgoed levend te houden. Ze heeft ook een minisetje speciaal voor het Wereldmuseum gemaakt. Trouwens ook in de museumwinkel te koop. Meer over het bezoek van de tentoonstellingsmakers aan Hong Kong, zie de website van het Wereldmuseum.
Themazalen
Elke zaal heeft een eigen thema. Bij binnenkomst wordt de bezoeker direct de maakwereld ingezogen, niet met steriele fabrieksbeelden, maar in een sfeervolle ronde ruimte, met grote videoschermen waarop ambachtslieden van nu aan het werk te zien zijn.
De tweede zaal begint met een quote aan de wand uit een tijd dat hoog werd opgegeven van ‘made in China’:
“In China woont een heel goed volk .. het is een slim volk, dat alles zeer subtiel en scherpzinnig kan maken”, Lucas Jansz Waghenaer in 1592
In die zaal staat de wereldwijde vraag naar Chinese producten centraal, die via vijf grote historische handelsroutes werden vervoerd. Zo zie je dat er ooit porseleinen borden met Koranteksten werden besteld, en dat in de jaren vijftig Chinese zaklantaarns naar Tanzania gingen, waar een politiek verhaal uit de tijd van Mao Zedong aan vast zit, dat via de audio ter plekke is te beluisteren.
Extra bijzondere objecten in deze zaal zijn waterverfschilderingen op mergpapier met Peruaanse voorstellingen. Die zijn afkomstig uit ateliers in Kanton (Guangzhou) die zich hier in de 18e en 19e eeuw op toelegden, als exportartikel.
De zaal daarna laat klassieke materialen en technieken zien zoals keramiek, lakwerk, papier, met telkens dus minimaal één hedendaags stuk werk. Op een grote landkaart wordt in de expo ook duidelijk aangegeven waar in China belangrijke makers en grondstoffen zich bevinden en waar de expertisecentra zijn ontstaan voor het bewerken hiervan.
Vervolgens ziet de bezoeker hoe massaproductie werkte. Heel vroeger al, met de bekende terracotta strijders uit het graf van de eerste keizer. Die beelden lijken allemaal verschillend, maar studie heeft al langer uitgewezen dat ze werden opgebouwd door standaardonderdelen (zoals acht typen gezichten) in verschillende combinaties in elkaar te zetten. Vervolgens werden ze kleurrijk beschilderd, wat te zien is aan de wetenschappelijke reconstructies van restaurator Catharina Blaensdorf, die hier jarenlang onderzoek naar deed.
De keerzijde van de hedendaagse massaproductie blijft niet onbelicht. Want ja, China ís de fabriek van de wereld, en ja, ergens wordt een prijs betaald voor al die goedkope producten. Op grote scrolls is poëzie te lezen van arbeidsmigranten. Uitgezocht door de Leidse hoogleraar en sinoloog Maghiel van Crevel. Ook is er een film van Chen Hangfeng over hoe hij het dorp Xitan zag veranderen. Het eeuwenoude dorp stond vroeger bekend om geslaagde ambtenaar-geleerden en er waren tempels voor voorouderverering. Nu wordt hier het gros van ’s werelds kerstversieringen geproduceerd.
De Kunst van het Kopiëren
Een aparte zaal is gewijd aan de Kunst van het Kopiëren. Dat moet letterlijk worden genomen, het gaat hier niet om ‘vervalsingen’ of ‘slechte namaak’. Mooi voorbeeld zijn de blokdrukken die in de jaren veertig van de vorige eeuw werden gemaakt van de beroemde schilderingen in de Mogao grotten van Dunhuang. Houtblokdrukkunst bestond al veel langer in China, maar met dit experiment lukte het voor het eerst om op groot formaat af te drukken. Opmerkelijk: ze zijn nauwelijks van inktschilderingen te onderscheiden. Vernieuwen door kopiëren dus. Lees een uitgebreid verhaal over deze houtblokdrukkunst op de website van het museum. Dat geldt ook voor een meer recente imitatie (shanzhai) die in een vitrine ligt: een namaak mobiele telefoon – uit de tijd dat de Nokia nog de trotse voorloper was op dit gebied. De imitaties waren zo creatief gemaakt dat ze populairder werden dan het origineel. Dit werkte ook innovaties in de hand, zoals de ‘dual-SIM’-functie.
Te zien is ook een 17e-eeuwse kopie van een bronzen vat, zoals die al vanaf 1600 v. Chr. in China werden gemaakt. Dergelijke kopieën werden in het westen lang als een ‘vervalsing’ afgedaan. Maar zo zijn ze nooit bedoeld: ze werden gemaakt als eerbetoon.
Tien hedendaagse makers
Het slot van de expositie geeft ruim baan aan tien hedendaagse makers. Je kunt er ronddwalen langs voorwerpen, beelden en verhalen. Van filosofie over de natuur verwerkt in theekommen en duurzame mode tegen de wegwerpmaatschappij, tot hergebruik van keramiek-afval in bakstenen die regen doorlatend zijn, en fotografie met op het oog traditionele Chinese shanshui landschappen. Maar als je heel goed kijkt: ze staan vol met stedelijke bebouwing.
Veel te zien dus op Made in China. “Sommige bezoekers komen vaker terug omdat ze niet alles in één keer hebben kunnen zien”, weet conservator Willemijn. Voor haar was en is dit tentoonstellingsproject een rijke en soms ook nieuwe ervaring. Lachend: “Ik ben opgeleid als archeoloog – nooit de kans gehad om met een maker van die oude objecten te spreken. De gesprekken met de makers in China vond ik een geweldige ervaring. Mijn interesse in hedendaagse kunst is helemaal aangewakkerd!”.
Dankzij deze expositie zijn nieuwe voorwerpen en bruiklenen in de collectie van het Wereldmuseum gekomen. En de ontwikkelingen gaan razendsnel in China. Hopelijk duurt het nu geen 40 jaar voor de volgende tentoonstelling te zien is. In elk geval is deze Made in China nog tot 31 augustus 2026 te zien in het Wereldmuseum, Linnaeusstraat 2 in Amsterdam.
Praktische informatie en links
Dinsdag t/m zondag van 10.00 tot 17.00 uur (in de schoolvakanties ook op maandag).
Tot en met 18 januari 2026 is het Wereldmuseum ’s avonds ook open, ter gelegenheid van het Amsterdam Light Festival. Elke vrijdag, zaterdag en zondag vanaf 19:00 tot 22:00. Toegang is dan gratis en reserveren is niet nodig.
In de hal van het museum is de interactieve lichtinstallatie Knotted te zien, van de kunstenaar Raven Kwok (Shanghai, 1989). Knotted laat je ervaren hoe we allemaal met elkaar verbonden zijn: jouw bewegingen en je afstand tot anderen veranderen voortdurend de lichtgevende patronen om je heen.
Activiteiten en extra’s
* Elke eerste zondag van de maand is er een gratis rondleiding over de expositie in het Chinees
* Elke zaterdag en zondag is er om 13.30 uur een rondleiding in het Nederlands en om 14.30 uur kun je zelf een geblokdrukte schildering maken, geïnspireerd op meesterwerken van de beroemde Qi Baishi. Deelname is gratis, reserveer hier een plekje
* Er is een vijfdelige podcast over Made in China
* Blogs:
Helemaal onderaan deze blogpagina staan links naar portretten van hedendaagse makers, de kortere marketingvideo’s van hedendaagse makers in NL (zoals Ting Gong), en ook de blogs van de ‘onderzoeksreis’, met o.a. de makers van de mahjongtegels
* In plaats van een catalogus is er een e-book met thema’s uit de expositie, gratis in de browser te lezen
