door Lotte Bakker
Maandag 7 september mocht ik aanwezig zijn bij een evenement van VNC (Vereniging Nederland China) waar twee gastsprekers, seksuologe Sanderijn van der Doef en entrepreneur Xixi Wang, spraken over de veranderingen en verschillen in liefde, seksualiteit en intimiteit tussen Nederland en China.
Van der Doef trapte de avond af door te vertellen over haar eerste reis naar China in 1982, tevens het jaar waarin het land zijn grenzen opende voor individuele reizigers. Vanaf 2009 keerde ze jaarlijks terug om, namens het Nederlandse expertisecentrum Rutgers, trainingen te geven op het gebied van seksuele voorlichting. Destijds werd Nederland internationaal gezien als ‘gidsland’ wat dit onderwerp betreft, dankzij de vroege en structurele seksuele voorlichting op scholen. In die tijd stond China open voor westerse kennis en methodes, en Van der Doef zag hoe Chinese docenten voor het eerst kennismaakten met interactieve, groepsgerichte onderwijsvormen.
China leunt nu op eigen expertise
Dit beeld is de afgelopen jaren echter sterk gekanteld. Sinds 2023 merkt Van der Doef dat de ‘openarmenpolitiek’, die westerse knowhow voorheen juist verwelkomde, heeft plaatsgemaakt voor een China dat deze input niet meer nodig heeft en leunt op zijn eigen expertise. Zij haalde als voorbeeld een nationaal congres over seksuele voorlichting en seksualiteit aan waar, in tegenstelling tot voorgaande edities, de laatste die zij bezocht in 2023 geen westerse sprekers meer te bekennen waren. Tegelijkertijd is sinds 2021 seksuele voorlichting op scholen verplicht geworden, al wordt de op westerse methoden gebaseerde inhoud wel sterk aangepast aan lokale, conservatieve normen. De centrale boodschap van Van der Doef luidde dat alleen kennis niet genoeg is. Op een goede manier met jongeren over seksualiteit praten is een vaardigheid, en geen vanzelfsprekendheid.
Xixi Wang, geboren in Guangzhou en inmiddels actief tussen Shanghai en Utrecht, mocht het stokje van Van der Doef overnemen. Waar Van der Doef in haar presentatie al had aangestipt dat vrouwelijke seksualiteit in China booming is, bouwde Wang hierop voort en benaderde dit onderwerp vanuit een scherper kritisch kader.
Bevrijding – vrij van wat?
Haar presentatie stond in het teken van betekenisgeving omtrent ‘seksuele bevrijding’. Want wat betekent dit eigenlijk? Vrij van wat? Vrijheid om wat te doen? En vooral: wie krijgt die vrijheid, en wie betaalt de prijs ervoor? Aan de hand van data over de Chinese seksmarkt gaf ze een snel veranderend landschap weer. Waar dertig jaar geleden de eerste seksshop in Beijing nog weken op haar eerste klant moest wachten, floreert de sector nu online en richt zich steeds vaker specifiek op vrouwelijk plezier.
Tegelijkertijd daalt het percentage seksueel actieve jongeren onder de 25 fors. Een verklaring die Wang hiervoor geeft is dat jongeren steeds meer op hun online leefwereld vertrouwen en daardoor minder nieuwe mensen in het echt ontmoeten. Daarnaast claimen vrouwen volgens haar meer autonomie over hun seksleven, waardoor ook zij minder behoefte voelen om mannen te ontmoeten.
Virtuele ‘droompartner’
Een trend die in dit licht opvalt is de opkomst van AI-datingapps waarin gebruikers een virtuele ‘droompartner’ kunnen creëren. Hierdoor neemt de behoefte aan een echte partner waarschijnlijk ook af. Verder schuilt er achter de abortuscijfers, een ongemakkelijke waarheid: in 2023 stonden in China 9,7 miljoen abortussen tegenover 9,02 miljoen geboortes. Dus terwijl de seksmarkt floreert en vrijheid wordt gevierd, zijn het volgens Wang vooral jonge vrouwen die hiervoor de rekening betalen, niet alleen fysiek, maar ook in de vorm van sociale schaamte en stigma.
Tegen het einde van de avond wierp Wang een vraag op die eigenlijk de kern raakte van waar de avond om draaide: wie bepaalt of iets bevrijding is, of juist een achterstand? Een vraag waarop, zo bleek, zowel in Nederland als in China geen eenduidig antwoord bestaat. Wat ik mee naar huis heb genomen is een goede portie stof tot nadenken op het gebied van vrijheid, intimiteit, en wie daarvoor de rekening betaalt.
