Foto’s en tekst van Wilma Manders
door Astrid Bouwman
Deze zomer verscheen een bijzonder boek, een fotoboek. Bijzonder vanwege de inhoud, maar ook vanwege de wijze waarop het tot stand is gekomen. Het boek heet ‘Leven langs de Yangtze. Voor en na de Drieklovendam’ met foto’s en tekst van Wilma Manders.
Over de schrijfster
Wilma Manders, net tachtig, heeft zich haar hele leven al aangetrokken gevoeld tot het water. Als kind was ze altijd in of nabij water te vinden, vakanties voerden langs en op rivieren, meren en zeeën. Eerst dicht bij huis, het slootje naast de school, later steeds verder weg. Ook in haar werk als leerkracht op een basisschool in Nijmegen kon ze haar fascinatie met water delen met de kinderen in haar klas. Ze vertelt hierover: “Met de klas deden we mee aan een waterproject van de studierichting watermanagement van de Radboud Universiteit, en we leerden dat we zuinig moesten zijn met water. De invloed van het veranderende klimaat was toen al duidelijk. We leerden ook dat we moeten luisteren naar de rivier en dat we die niet ongestraft kunnen temmen. We schreven gedichten over water, zongen liedjes en maakten er een voorstelling van. We gingen naar de Millingerwaard, die een voorbeeld is van hoe we met de rivier moeten omgaan.” Na haar loopbaan in het onderwijs heeft Manders zich op haar andere passie gestort, fotograferen. Zij heeft gefotografeerd voor een aantal reisbladen. Op meerdere plekken in Nederland en ook in het Museum of Science and Technology in Shanghai zijn Manders foto’s geëxposeerd.
Een krantenbericht
Het is dus niet vreemd dat ze in 1997 geraakt werd door een krantenartikel over de bouw van de Drieklovendam in China, de grootste dam in de wereld. Meer dan een miljoen mensen moesten verhuizen, complete dorpen en steden zouden onder water verdwijnen. Wat zou er veranderen? Direct wist ze dat ze naar China moest om het te zien en om het vast te leggen met de camera: “Op mijn manier wilde ik laten zien wat deze dam zou betekenen voor de mensen, het landschap, het leven daar.”
Op reis om de rivier te volgen
In de periode van de bouw van 1997 tot 2006 en tot slot in 2018, toen het hele plan al voltooid was, is Manders vijf maal naar China geweest om foto’s te maken en – op haar manier – met de mensen contact te maken en zich te informeren, zonder zelf Chinees te spreken. Ze fotografeerde onder meer dat mensen nog in hun huis bleven wonen, terwijl er op hun huis een teken stond waaruit bleek dat het huis ieder moment gesloopt kon worden, maar ook het dagelijks leven en de gevolgen van de damconstructie voor mens en natuur. Meer dan een miljoen mensen moesten voor dit project verhuizen en het water achter de dam is 113 meter hoger komen te staan over een lengte van meer dan 600 kilometer. Een gebied van iets meer dan 1000 vierkante kilometer staat onder water. Waar mensen eerst in eenvoudige oude huizen of grauwe flats woonden, leven zij nu in nieuwbouw, bestaande uit torenhoge flats.
Uit de foto’s spreekt de liefde van de fotograaf voor water, voor mensen en voor China. Het zijn veelzeggende foto’s die het verhaal vertellen van de enorme veranderingen in het bestaan van de Chinezen langs de Yangtze, in een periode van 21 jaar. Vooral de ingrijpende veranderingen van het landschap door het extreem stijgen – soms ook weer dalen – van de waterspiegel en de gevolgen voor de natuur, zijn treffend in beeld gebracht. Hiermee vormt het boek een belangrijk tijdsbeeld.
Persoonlijk verhaal
Naast de beelden beschrijft Manders ook haar persoonlijke ervaringen. Ze besteedt aandacht aan milieukwesties zoals watervervuiling en klimaatverandering. Er is veel cultureel erfgoed verloren gegaan en grote schade aan ecosystemen aangericht. Manders zag de samenwerking met NGO’s en hoopt dat China ook met hen blijft samenwerken. China probeert de schade aan het milieu nu te herstellen, bijvoorbeeld door voor tien jaar de visvangst te verbieden. In een samenwerkingsproject tussen de Chinese Academy of Science en de universiteiten van Leiden en Wageningen wordt de verbetering van afvalwatermanagement bestudeerd.
Bij de presentatie van het boek zegt Manders: “Het boek is, in zekere zin, mijn levenswerk, omdat heel veel wat ik ben erin samenkomt: mijn liefde voor water, mijn nieuwsgierigheid naar mensen, mijn blik door de lens, mijn vragen over vooruitgang en verlies. Alles stroomt hierin samen. Het was geen duidelijk plan, maar een stroom. En soms moet je die gewoon volgen.”
Het hardcover boek telt 268 pagina’s met 280 foto’s en is in eigen beheer uitgegeven. Het is te koop voor € 60,- bij boekhandel Ieder Z’n Vak in de Lange Hezelstraat 72-76 in Nijmegen. Meer informatie is verkrijgbaar via info@wilmamanders.nl.
ISBN 978-90-904-0108-9
