In gesprek met John de Weerdt
door Marilou den Outer
Wie zen beoefent in Nederland doet dat vaak in Japanse stijl. Zo kwam ook John de Weerdt alweer jaren geleden in aanraking met het boeddhisme. Gedreven door nieuws- en leergierigheid ontwikkelde hij een voorliefde voor bronteksten. Zijn speurtocht bracht hem onvermijdelijk ook naar China, waar zen (chán, 禅) een belangrijke ontwikkeling heeft doorgemaakt. Pas daarna bereikte deze stroming Japan. Om te ontdekken hoe zen in China vandaag de dag wordt gepraktiseerd, besloot hij samen met zijn echtgenote Annie Zheng Yi naar boeddhistische plaatsen in China te reizen. Uiteindelijk mondde dit uit in een zen-groepsreis afgelopen december met vijftien zenbeoefenaars.
Een intrigerende winterse reis door afgelegen gebieden. Met mooie ontmoetingen in kloosters en vreugde bij het zien van de rijststamper van de zesde Zen patriarch Huineng (7e eeuw AD). “Die stond er echt!”.
Veelzijdig persoon
We spreken John over de reis en het ontstaan van zen in IJsselstein, waar hij lesgeeft bij Ming Zen Centrum. Ook geeft hij les in Utrecht bij Zentrum. Zijn eigen leraren zijn Nico Tydeman en Willem Scheepers, die hem tot monnik hebben gewijd en volledige dharma-transmissie hebben gegeven, wat betekent dat hij zich zenmeester mag noemen. Buiten de zenwereld kennen mensen John wellicht als ondernemer, en als mede-oprichter van het zakelijk netwerk Guanxi.nu, de voorloper van het VNC China Café.
Devotie versus meditatie
Het zenboeddhisme, chán, is niet de grootste stroming in China, vertelt hij. Dat is het Pure Land, waarin reciteren en devotie centraal staan. In Chinese tempels is deze stroming vaak te herkennen aan mensen die wierook aansteken en vragen om een goede examenuitslag of een nieuwe verkering. Chán- beoefenaars richten zich daarentegen vooral op meditatie om de eigen boeddha-natuur te ontdekken en inzicht te krijgen. Chán is een verbastering van het Sanskriet dhyana, wat ‘meditatie’ betekent.
De oorsprong van chán
John: “Het verhaal gaat dat Bodhidharma degene is geweest die in de vijfde eeuw deze dhyana school heeft geïntroduceerd. Hij wordt beschouwd als de eerste zenpatriarch in China. Dhyana – meditatie – raakte aan mystiek, net als het in China al bekende taoïsme. Dat zorgde voor een gemakkelijke introductie; ze vonden elkaar daarin en de rituelen sloten mooi aan. Er ontstond een ‘chemische reactie’ met als gevolg chán, oftewel Chinees boeddhisme, wat later overwaaide naar Japan en daar ‘zen’ werd.”
In de loop van die vroege jaren zijn er zes patriarchen geweest die de traditie doorgaven. Aanvankelijk ging het om rondzwervende eenlingen, later ontstonden er kloostergemeenschappen. Later in de Song-dynastie werd chán de meest dominante vorm van boeddhisme in China. Er zijn mooie verhalen ontstaan, die niet altijd historische grond hebben, maar wel tot de verbeelding spreken.
Sterke verhalen
Bijvoorbeeld over Huike, een schriftgeleerde die diepgaande kennis had van het boeddhisme, maar in die kennis geen bevrijding kon vinden. Dus ging hij op zoek – zoals menig ander in die tijd – en kwam zo bij Bodhidharma terecht. Die was echter niet van hem overtuigd en liet hem in de sneeuw in de kou staan. Om zijn vastberadenheid te tonen zou Huike toen zijn eigen linkerarm hebben afgehakt. Dit leidde tot acceptatie en hij werd uiteindelijk de tweede zenpatriarch. John: “We zijn op onze reis langs geweest op die plek in Hubei, op de grens met Anhui. Ook in de winter, om te ervaren hoe dat moet zijn geweest voor al die beoefenaars, dat was heel bijzonder.”
Tastbaar verleden; gedicht en rijststamper
Jianzhi Sengcan Dayi (僧璨) (†606) – de derde chánpatriarch – schreef het gedicht ‘Vertrouwen in de geest’, het eerste geschrift waarin de synthese van boeddhisme en taoïsme te zien is. Tijdens het bezoek aan het klooster van deze patriarch gaf de abt van het klooster deze tekst als geschenk aan zenmeester John.
De eerste regels luiden vertaald:
“De grote weg is niet moeilijk,
voor wie geen voor- of afkeur kent.
Als je het met je eigen ogen wilt zien,
kun je geen gedachten voor of tegen permitteren.”
Tastbaar verleden was er ook bij het klooster waar de zesde patriarch Dajian Huineng (7e eeuw) transmissie kreeg. Volgens het verhaal was hij een analfabete verzamelaar van kreupelhout, die na het horen van een recitatie van de Diamantsoetra direct ‘ontwaakte’. Hij werd toegelaten tot het klooster als eenvoudige rijststamper. Toen de zittende patriarch Hongren een gedichtenwedstrijd uitschreef om een geschikte opvolger te vinden, diende Huineng zijn gedicht mondeling in – en werd verkozen. Als zesde patriarch wordt hij nog altijd gezien als stichter van de school van de ‘plotselinge verlichting’ binnen de chan traditie. Ook dit klooster stond op de route. John: “Die rijststamper zien was een van mijn doelen tijdens deze reis. En ja, prachtig om te zien dat – het stenen deel – er nog was!”
De reis deed in veertien dagen totaal vijf zenkloosters aan. John: “We begonnen in Shanghai, waar we even aan het supermoderne leven in China konden proeven. Daarna gingen we met de high-speed trein de provincie Anhui in. We hebben in kloosters gemediteerd met de monniken, en er ook één keer overnacht. Overal zijn we heel hartelijk ontvangen. De deelnemers waren erg enthousiast; dit zijn toch de roots van zen!”.
Met chán meer qi
Wat betreft de zenbeoefening is het de groep opgevallen dat die anders is dan de Japanse, of zoals wij die op z’n Japans in Nederland doen. In China is het losser en vrijer, maar wel heel serieus. Een opvallend verschil is onder andere de manier van loopmeditatie als afwisseling van de zitmeditatie. Waar dit in de Japanse zen traditie eerst in een langzaam en vervolgens in een snel tempo gebeurt, ging dat in China allemaal héél snel, vaak met flinke bewegingen van armen en benen. John: “Dat werd natuurlijk gedreven door de kou, maar ook om qi – vitale energie – op te roepen. We merkten dat we na afloop veel fysieker zaten. Ik heb daar zelf, terug in Nederland, ook iets van overgenomen: ik fietste vroeger van huis naar de meditatieruimte, nu loop ik. Daardoor kom ik er veel fysieker aan. Mooi toch!”
Wordt vervolgd
Omdat deze zenreis zo goed is bevallen, organiseren John, als spirituele begeleider en Annie, als reisleider (beide op bijgaande foto) in december 2026 weer een reis voor zenbeoefenaars. Met een iets aangepaste route en extra overnachtingen in een klooster.
Meer informatie en foto’s over de hier beschreven reis en de reis die op stapel staat op de website https://www.zen-training.nl/zen-reis-china/
Meer informatie over chán-boeddhisme in China, zie Wikipedia
