Boek Sunzi, De Kunst van het Oorlogvoeren ‘is in essentie een pleidooi voor voorzichtigheid’
Rond de presentatie van de nieuwe Nederlandse vertaling van “孙子兵法 (Sūnzǐ Bīngfǎ), de klassieker van Sunzi, door sinoloog en gerenommeerd vertaler Mark Leenhouts (“De Kunst van het Oorlogvoeren”) op 19 maart ontstond een rijke discussie over de betekenis van Sunzi’s denken in een wereld die momenteel weer meer conflicten kent.
De goedbezochte bijeenkomst was georganiseerd door de VNC en het Leiden Asia Centre (LAC). Naast Mark Leenhouts waren uitgenodigd om te spreken: Frans Osinga, hoogleraar War Studies aan de Universiteit Leiden en voormalig commodore, en Frans-Paul van der Putten, China-expert en geopolitiek analist verbonden aan onder meer LAC en Clingendael. Moderator was Floris Harm, directeur van het LAC en de opening werd gedaan door VNC voorzitter Monique Knapen.
Mark gaf eerst een inleiding over zijn nieuwe werk, voor het eerst rechtstreeks uit het Chinees naar het Nederlands vertaald. Volgens hem is de tekst minder een militair handboek dan een filosofisch manuscript:
“De kunst van het oorlogvoeren is in essentie een pleidooi voor voorzichtigheid: oorlog is een zaak van leven en dood en moet met uiterste zorg worden benaderd.”
Hij benadrukte dat het orginele boek waarschijnlijk geen werk is van één auteur, maar eerder een geconcentreerde vorm van collectieve wijsheid die zich over eeuwen heeft ontwikkeld.
In China wordt Sunzi dan ook niet alleen militair gelezen, maar gezien als “algemene wijsheid” die toepasbaar is in uiteenlopende contexten, van politiek tot dagelijks leven.
Drie kernprincipes: misleiding, kracht en vorm
Leenhouts lichtte drie centrale principes uit die door het hele werk heen lopen:
- Misleiding: strategie draait om het beïnvloeden van de perceptie van de tegenstander
- Onoverwinnelijkheid: eerst jezelf versterken, pas daarna handelen
- Vorm: zichtbaar maken wat je wilt laten zien – en vooral verbergen wat echt is
Zoals hij het samenvatte:
“Ware strijders maken eerst zichzelf onoverwinnelijk en wachten daarna op de kwetsbaarheid van de vijand.”
Deze principes tonen dat effectieve strategie niet begint met actie, maar met voorbereiding, geduld en inzicht.
Ofwel: het boek van Sunzi gaat niet over strijd, maar over het vermijden ervan.
Sterker worden zonder directe oorlog te voeren
In het panelgesprek werd de brug geslagen naar de actualiteit. Frans-Paul van der Putten plaatste Sunzi nadrukkelijk in het kader van China’s lange termijn strategie:
“China probeert al bijna 200 jaar een manier te vinden om sterker te worden zonder directe oorlog te voeren.”
Hij benadrukte dat het denken van Sunzi minder gaat over hoe je oorlog voert, maar vooral over wanneer en of je dat überhaupt moet doen.
Dit sluit aan bij een bredere observatie uit de sessie: China bouwt geduldig macht op en vermijdt directe confrontatie zolang dat strategisch voordelig is.
Sunzi en de moderne krijgskunde
Frans Osinga onderstreepte dat Sunzi nog altijd een belangrijke rol speelt in militaire opleidingen, zowel in Europa als in de Verenigde Staten:
“Sun Tzu wordt nog steeds onderwezen – niet altijd integraal, maar de concepten zijn diep verankerd in strategisch denken.”
Hij wees erop dat het werk, net als dat van Von Clausewitz, behoort tot de zeldzame categorie van “general strategic theory”: tijdloze inzichten die verschillende tijdperken en technologieën overstijgen.
Opvallend is dat Sunzi juist waarschuwt voor oorlog. Een bloedige overwinning kan uiteindelijk strategisch verlies betekenen als deze de samenleving ondermijnt – een inzicht dat vandaag de dag nog steeds relevant is.
Diepgaande kennis van China is hard nodig
Een terugkerend thema in de discussie, was het gebrek aan diepgaande kennis over China in Nederland en Europa.
Zowel de sprekers als het publiek benadrukten dat dit een strategisch risico vormt:
“Nederland moet zijn zelfbeeld aanpassen. Kennis over China is essentieel.”
De veranderende geopolitieke realiteit – met toenemende machtsconcurrentie en hybride vormen van conflict – vraagt om beter begrip van strategie, cultuur en lange termijn denken.
De kernles van de avond werd treffend samengevat in een van de bekendste principes van Sunzi:
“Ken de ander en ken jezelf – dan hoef je in honderd veldslagen niets te vrezen.”
In een wereld waarin geopolitiek, technologie en economie steeds meer verweven raken, is die les actueler dan ooit.
Met deze bijeenkomst heeft de VNC, nu samen met het Leiden Asia Centre, laten zien hoe historische inzichten kunnen bijdragen aan het begrijpen van hedendaagse ontwikkelingen. De combinatie van de thema’s literatuur, strategie en geopolitiek zorgde voor een middag die niet alleen zeer druk bezocht, maar ook zowel verdiepend als actueel was.
Het panel, met v.l.n.r.: Frans Osinga, Frans-Paul van der Putten, Mark Leenhouts en Floris Harm.
VNC voorzitter Monique Knapen opende de discussiebijeenkomst
Het boek De Kunst van het Oorlogvoeren – de eerste vertaling direct uit het Chinees in het Nederlands, door Mark Leenhouts.
Uitgeverij Athenaeum, 2025
