door Astrid Bouwman
Zaterdag 20 augustus troonde fotograaf en curator Ruben Lundgren ons mee door zijn eigen bijzondere solotentoonstelling Flowers in the Mirror in het Fotomuseum Den Haag. Hoewel dit de laatste kans was om de expositie te zien, blikken we graag terug op dit door VNC georganiseerde evenement. Behalve zijn werk, in 23 boeken gepubliceerd, is ook zijn kijk op het leven in China interessant.
Wie is Ruben Lundgren
Op zijn eenentwintigste vertrok hij als fotografiestudent naar China, waar het eigen maken van de taal en cultuur samenvalt met zijn zoektocht naar een openlijke queer identiteit. Die studie liep uit in een verblijf van twintig jaar. China bleek het perfecte decor te zijn voor zijn fascinatie voor de spanning tussen identiteit, beeld en schijnwerkelijkheid, een thematiek die hij steevast aanvult met een kwinkslag en een flinke dosis humor.
Aan het werk als fotograaf
In eerste instantie werkte Lundgren puur conceptueel, samen met Thijs groot Wassink onder de naam WassinkLundgren. Ze bedachten een onderwerp, maakten een plan en trokken er met de camera op uit. Later in zijn loopbaan verschoof zijn focus naar spontane interactie met zijn omgeving en begon hij te experimenteren met de veranderende aard van het medium fotografie.
- Empty Bottles (2007)
Een van zijn vroegste en bekendste series, gemaakt in samenwerking met Thijs groot Wassink. Voor dit project fotografeerden zij het exacte moment waarop mensen plastic flesjes – zelf neergelegd – opraapten in de straten van Beijing. Dit leverde een diverse stoet aan mensen op; van keurige dames die rondslingerend vuil opruimden, tot mensen die van de opbrengst moesten leven. Soms hadden ze binnen vijf minuten beet, soms moesten ze vijf uur wachten.
- Lu Xiaoben (2010)
Vanwege zijn lengte van twee meter was het voor Lundgren onmogelijk om onopgemerkt te blijven in China. Daarom bedacht hij onder zijn Chinese naam het project ‘Ik ben beroemd’ om juist van zijn ‘sterrenstatus’ gebruik te maken. Hij liet een pak maken waarop zijn lengte in centimeters stond afgedrukt en ging daarmee de straat op. Dit leverde geweldig interacties en beelden op. Toen het project met een prijs werd bekroond, was dit voor Lundgren het natuurlijke eindpunt van het project.
- Beijing Beijing (2010)
Voor deze serie ging het duo WassinkLundgren samen op pad. Ze fotografeerden gelijktijdig dezelfde personen, maar ieder vanuit een eigen positie. Hiermee leverden ze een directe kritiek – en een parodie op Henri Cartier-Bressons mythische concept van het ‘beslissende moment’. In plaats van te wachten op dat ene, ultieme beeld door één individueel oog, lieten de fotografen zien dat de werkelijkheid uit meerdere gelijktijdige invalshoeken bestaat. Want is de persoon voor de lens nu een armoedig stel in een krottenwijk, of juist een hip urban stel?
- Aaaaaaaao (2011)
Hoe vang je de visuele cultuur van sociale media, live-streams en de absurdistische, flitsende esthetiek van het hedendaagse China? Lundgren maakte een serie rondom de Chinese hitsong Tan Te (忐忑). Dit nummer leidde destijds tot een hoos aan filmpjes waarin mensen voor hun laptop of smartphone al meezingend uit hun dak gingen. De streams werden door miljoenen bekeken; Lundgren gebruikte de screenshotfunctie van zijn laptop om er foto’s van te maken. Het resultaat toont niet alleen een enkel moment uit zo’n filmpje en het enthousiasme van de performer, maar ook de intieme setting waarin iemand zich online presenteert.
Persfotograaf
Lundgren werkte ook als persfotograaf voor de Volkskrant, NRC en The Guardian, en reisde in die hoedanigheid naar bijzondere locaties in China. Ook in dit werk zoekt hij de humor en tegenstrijdigheden op. Wat betekent het nog om persfotograaf te zijn als iedereen een camera op zak heeft? Wat te denken van de foto waarop een man te zien is met de selfiestick in het kwadraat – een stellage aan zijn lichaam vol camera’s. Voor Lundgren het ultieme beeld van een maatschappij die mateloos nieuwsgierig is naar nieuwe ontwikkelingen.
Fotoboeken
Het werk van Lundgren is vastgelegd in 23 fotoboeken. Tijdens de rondleiding nam hij uitgebreid de tijd om zijn meesterwerk The Chinese Photobook; From the 1900s to the Present (2015) te bespreken. Hij werkte hier acht jaar aan. Samen met Martin Parr, die een onbeperkt budget had voor zeldzame klassiekers, struinde hij jarenlang boekenmarkten af. Hij is trots op het resultaat en de juweeltjes die hij tijdens zijn zoektocht ontdekte, zoals het werk van Ellen Thorbecke in Beijing, historische propaganda-affiches en het werk van moderne Chinese fotografen dat in eigen land tegenwoordig niet meer getoond mag worden.
Een logische volgende stap in zijn carrière is zijn aanstelling als senior curator bij het Fotomuseum in Rotterdam. Hoewel dit betekent dat Lundgren zijn camera beroepsmatig neerlegt, hoeven we gelukkig niet bang te zijn dat we niets meer van hem horen of zien.
Foto’s gemaakt door VNC en Wilma Manders tijdens de rondleiding
