Deel 1: De strategische blunders van Washington
door Jan van der Putten
In de Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran heeft Trump alles verkeerd gedaan wat hij verkeerd kon doen, vindt Xi Jinping terecht. Dit is het eerste deel van een tweeluik over de Iran-oorlog. Het tweede deel beschrijft hoe geweldig China profiteert van Trumps verloren oorlog.
De wijsheid van Sun Zi versus de drang van Trump
Als de oude Chinese strateeg Sun Zi de wereld iets heeft geleerd, dan is het dat je de grootste overwinning kunt behalen door een oorlog juist niet te voeren. In hun oorlog tegen Iran trekken Donald Trump en zijn Minister of War Pete Hegseth zich niets aan van die wijsheid. Als ze iets van strategie hadden geweten, hadden ze Iran met rust gelaten of een heel ander plan verzonnen. Maar Trump liet zich graag door zijn Israëlische vriend Benjamin Netanyahu de oorlog insleuren. Vanuit de verte kijkt een man die wél alles van Sun Zi weet spottend toe: Xi Jinping.
Chinees spierballenvertoon
Op het eerste gezicht lijkt ook China de 2500 jaar oude les van Sun Zi niet ter harte te nemen. Xi werkt immers aan de snelle opbouw van een superieure krijgsmacht en houdt erg van wapengekletter. Denk aan het spierballenvertoon waarmee China zijn claims op Taiwan, de Zuid-Chinese Zee, een groepje Japanse eilandjes en gebieden aan de grens met India kracht bijzet. Over die aanspraken valt niet te onderhandelen, want het zou gaan om China’s ‘kernbelangen’. Denk ook aan het geweld waarmee het Chinese regime de etnische minderheden in eigen land tracht te assimileren. Buitenlandse kritiek daarop wordt afgedaan als ontoelaatbare inmenging in China’s binnenlandse aangelegenheden.
Xi als opportunistisch vredesvorst
In oorlogen en conflicten in het buitenland daarentegen staan Chinese ‘kernbelangen’ niet op het spel. Xi moet eigenlijk niets hebben van dat soort oorlogen, die de Chinese belangen immers zwaar kunnen aantasten. Hij voelt niets voor de rol die Amerikaanse presidenten zichzelf al jaren op het lijf schrijven: die van mondiale politieagent. Deze afzijdigheidsregel geldt echter niet als China uit zo’n oorlog voordeel kan halen. Bijvoorbeeld door wapens te verkopen aan een land in oorlog, zoals Soedan of Myanmar. Maar ook door voor vredestichter te spelen, zoals in het hegemonieconflict tussen Saoedi-Arabië en Iran in 2023. Deze verzoeningsrol moet het internationale imago van Xi als vredesvorst opvijzelen. Jammer dat het Saoedi-Iraanse vredesakkoord flinterdun is gebleken. In de Iran-oorlog zijn de twee weer gezworen vijanden.
Grote schoonmaak in het Volksbevrijdingsleger
Sinds de oorlog met Vietnam in 1979 heeft China geen gewapend internationaal conflict meer gehad. De dodelijke schermutselingen aan de Indiase-Chinese grens in 2020 tellen vanuit Chinees perspectief niet mee, want daar ging het om een ‘kernbelang’. Het lange gebrek aan slagveldervaring heeft het Volksbevrijdingsleger geen goed gedaan. Het werd een staat in de staat, waarin alles te koop was. Militaire aankopen leverden de leidende officieren kolossale bedragen aan steekpenningen op. De smeergeldtarieven voor promotie naar een hogere rang en dus naar een hoger inkomen waren gepeperd.
In 2012 trad Xi Jinping aan als partijleider. Hij begon de militaire augiasstallen uit te mesten, en daar is hij nog altijd mee bezig. Zijn anti-corruptiecampagne heeft negentig procent van de topgeneraals en zes van de zeven leden van het hoogste militaire bestuursorgaan hun baan en vaak ook hun vrijheid gekost. Zelfs een oude familievriend viel in ongenade. Dat geldt ook voor verschillende ministers van Defensie en voor generaals die door Xi zelf benoemd waren. Deze permanente campagne is steeds meer bedoeld om onder de dekmantel van corruptiebestrijding hoge chefs te elimineren die niet of niet meer het volledige vertrouwen van de opperleider genieten.
Naar een leger van wereldklasse in 2049
Xi heeft de strijdkrachten grondig hervormd. De operationele structuur van het leger is gewijzigd, het aantal manschappen is van drie miljoen gereduceerd tot twee miljoen, de krijgsmacht, vooral de marine, is gemoderniseerd en het nucleaire arsenaal uitgebreid, hightech-wapens zijn ontwikkeld, terwijl een grootscheepse indoctrinatiecampagne de militaire discipline centraal stelt en ervoor moet zorgen dat Partij weer de volledige militaire controle krijgt. Xi wil dat het Volksbevrijdingsleger in 2049, wanneer de Volksrepubliek honderd jaar bestaat, een ‘leger van wereldklasse’ is geworden, waarin AI een centrale rol zal spelen.
Overwinnen zonder strijd
Het leger moet China’s territoriale ‘kernbelangen’ afdoend behartigen als de huidige salamitacktiek – stukje bij beetje de agressie opvoeren totdat haast ongemerkt de annexatie een voldongen feit is geworden – geen succes heeft. Het moet ook buitenlandse vijanden zo afschrikken dat een oorlog wordt voorkomen. Waarschijnlijk kent Xi Sun Zi’s De kunst van het oorlogvoeren op zijn duimpje. Hij weet dat je voor een overwinning precies niet moet optreden zoals de Amerikaanse en Israëlische agressors hebben gedaan.
Je moet dus goed geïnformeerd zijn over de vijand, je moet zijn strategie doorzien en je eigen doelen duidelijk stellen. Wees een meester in listen en afleidingsmanoeuvres. Probeer zo veel mogelijk een oorlog niet met wapengeweld, maar met slimheid te winnen. Je moet geduldig zijn, en als de gewapende strijd toch onvermijdelijk is geworden, sla dan pas toe als het moment het gunstigst is. Houd de oorlog zo kort mogelijk en bedenk vooraf hoe je er een eind aan wilt maken.
Kostbaar kunstje
In hun ‘preventieve’ aanval op Iran hebben Trump en Netanyahu al die basisregels van Sun Zi genegeerd. De enige strategie die Trump kent, is vervat in zijn boek uit 1987 The Art of the Deal, een kunst die met Sun Zi’s De kunst van het oorlogvoeren niets te maken heeft. Het resultaat in Iran is er naar. Volgens het Pentagon heeft de oorlog de VS tot eind april 25 miljard dollar gekost, maar volgens reële schattingen waren de werkelijke kosten honderden miljarden of zelfs biljoenen dollars. Het Iraanse regime heeft ongetwijfeld harde klappen gekregen, maar is niet verslagen. Integendeel, het is strategisch alleen maar sterker geworden en heeft in de blokkade van de Straat van Hormuz een almachtig wapen gevonden.
Vast in het moeras
De moordende aanvallen hebben het Iraanse regime een reden gegeven om een atoombom te bouwen om daarmee, net als het regime van Noord-Korea, haar overleving te verzekeren. Zo zullen Trump en Netanyahu exact het tegenovergestelde bereiken van wat ze wilden: vernietiging van Irans nucleaire programma. Trump draait zich nu in alle bochten om zich met opgeheven hoofd uit het Iraanse moeras te bevrijden. Netanyahu kan de nederlaag evenmin accepteren, maar hij wil het platbombarderen van Iran juist hervatten. Logisch dat het tussen die twee niet meer botert.
Xi laat de agressieve Amerikaanse en Israëlische modderaars ongestoord hun gang gaan. Want, zoals een andere grote strateeg, Napoleon, al zei: ‘Kom nooit tussenbeide als je vijand aan het blunderen is.’ Laat hem dus rustig zijn eigen graf graven, waardoor hij je ongewild de overwinning toespeelt.
De lachende derde
Nu is de Iran-oorlog geen rechtstreekse confrontatie tussen de VS en China, al menen sommige geopolitieke analisten dat Trumps aanval in wezen bedoeld was om China’s invloed in te dammen. Ze wijzen op Irans economische afhankelijkheid van China (negentig procent van de Iraanse olie gaat naar de Volksrepubliek), de beloofde Chinese mega-investeringen in Iran en de gedeelde afkeer van de VS.
De logica wil dat Trump China zo kort voor zijn bezoek aan Xi niet heeft willen provoceren. Maar het zou niet de eerste keer zijn dat logica en Trump elkaar niet blijken te verdragen. Sun Zi zou smalend gelachen hebben.
Jan van der Putten is schrijver en journalist. Hij was onder meer correspondent in China. Zijn laatste boek is: Tijd van illusies: Mijn kleine geschiedenis van de wereld, verschenen bij Querido Facto
